Q&A
Op 31 augustus 2026 organiseerde het Platform Energiesysteem en Ruimte samen met Transform het webinar Lessen uit de Deepdive Decentraal. Tijdens het webinar werden veel vragen gesteld in de chat. Een deel daarvan is tijdens de uitzending beantwoord. De overige vragen lichten we hieronder verder toe. De vragen zijn thematisch gebundeld.
Centraal en decentraal
- Roept de decentrale boodschap weerstand op?
Transform: In het begin leken centraal en decentraal tegenover elkaar te staan. In de gesprekken zien we die tegenstelling juist verschuiven: de twee sporen komen dichter bij elkaar. Dat past bij het karakter van het actieonderzoek: we halen inzichten op, koppelen die terug en stellen ze bij.
- Waarom kijken we niet naar volledig zelfstandige, van het net losgekoppelde energiesystemen?
Transform: Vooral omdat daarvoor geen fundamentele systeemveranderingen nodig lijken. En juist naar die systeemveranderingen kijken wij.
Partijen aan het stuur
- Hoe krijg je partijen aan het stuur om proposities te ontwikkelen, en wie doet dat?
Transform: Dat hangt af van de schaal. Landelijk gaat het gesprek bijvoorbeeld met leveranciers: hoe kunnen zij helpen? Lokaal kijk je eerder naar partijen zoals projectontwikkelaars. Vaak blijkt de aanname dat iets niet mag sterker dan de werkelijkheid. Er kan doorgaans meer dan gedacht. De proposities ontwikkelen we samen.
Techniek en het energiesysteem
- Is naast warmte ook koude en koeling in beeld?
Transform: Ja en nee. Koeling is een integraal onderdeel van veel all-electric warmteoplossingen en van warmtenetten, maar we hebben er nog geen aparte sessies aan gewijd.
- Welke rol speelt decentraal vermogen bij de balans op het hoofdnet?
Transform: Dit speelt zeker. Deels maakt het de opgave lastiger: hoe stem je zoveel bronnen op elkaar af? Tegelijk kunnen die bronnen ook bijdragen aan de balans. We zien op dit onderwerp veel innovatie bij de markt en de netbeheerders.
- Blijft de stroomvraag echt gelijk?
Transform: Het is geen voorspelling, maar een constatering: de groei blijft flink achter bij de verwachtingen. Dat komt vooral doordat de industrie achterblijft. Juist die maakt het grootste deel uit van de verwachte groei. Decentraal komt er intussen veel bij en dat zal ook effect hebben op het centrale systeem. Of de industriële groei alsnog komt, is een open vraag.
Grote en kleine gemeenten
- Merken jullie verschil tussen grote en kleine gemeenten?
Transform: Zeker. Het verschil in capaciteit is merkbaar en grotere gemeenten zijn beter vertegenwoordigd. We doen ons best om het perspectief van kleine gemeenten steeds mee te nemen.
Energie delen en gezamenlijk gebruik
- Kunnen we 's avonds het energiesysteem van bijvoorbeeld scholen benutten en overdag dat van sportclubs?
Transform: Hierin zien we het thema energiedelen. In de oproep om verborgen vermogen te benutten gaat het ook om het effectief gebruiken van elkaars energiesystemen en lokale aansluitingen. Dit komt verderop in de presentatie terug onder regelbaar vermogen (rond minuut 15:45 in de opname). Het gaat bijvoorbeeld om het lokaal opvangen van verbruikspieken, conversie en (seizoens)opslag. Dit zijn puzzelstukken die in de praktijk kunnen helpen binnen het decentrale energiesysteem.
Een nuance bij de woorden ‘moeten’ en ‘alle’: de kansen zijn groot en in theorie zouden alle aangeslotenen mee kunnen doen. Aansluitingen verplichten is echter geen gedeelde opvatting. Het uitgangspunt is: als er regelbaar vermogen beschikbaar is én dat waarde heeft voor het systeem of voor lokale gebruikers, dan wil je het benutten.
Ruimtelijk instrumentarium
- Wat ontbreekt er in de doorvertaling naar ruimtelijk instrumentarium?
Transform: Een lastige vraag. Er is vaak meer mogelijk dan mensen denken. Het knelpunt zit er vooral in dat gemeenten weten hoe ze die doorvertaling maken: waar begin je en welke stappen zet je? Gelukkig zijn er mensen met precies die expertise hard mee bezig. Een concreet praktijkvoorbeeld is de gemeente Arnhem. Dit werd gedeeld in een webinar van Platform LEO.
Woningbouw
- Hebben jullie lessen voor gemeenten die nu woningbouwprojecten vervroegd aanmelden?
Transform: Over het proces zelf hebben we geen kant-en-klare lessen. Wel zijn er interessante ontwikkelingen rond netbewuste nieuwbouw: projecten die binnen een beperkt energiebudget toch het beoogde aantal woningen realiseren. Hieraan is een hoofdstuk gewijd in het verslag van de Deep Dive.
Nieuwe samenwerkingsvormen
- Als er gesproken wordt over ‘nieuwe entiteiten’, gaat het dan om energiegemeenschappen of een (gemeentelijk) energiebedrijf?
Transform: Dat zijn inderdaad bekende voorbeelden. Daarnaast wordt gesproken over energie-entiteiten die nu nog niet bestaan. Welke vorm die precies krijgen, is nog in ontwikkeling. De schaal waarop deze voorbeelden spelen is meestal gemeentelijk of buurtgericht.
Data
- Hoe wordt duurzaam opgewekte energie achter de meter meegenomen in de landelijke groei van de elektriciteitsvraag?
Transform: Eerlijk gezegd weten we dat niet zeker. Onze inschatting is dat het niet wordt meegenomen. Sinds de slimme meter worden opwek en gebruik achter de meter wel geregistreerd, maar of dat al onderdeel is van de landelijke vraag, is ons niet bekend.
- Zijn er ideeën voor een nationaal dataplatform?
VNG: Daar worden momenteel gesprekken over gevoerd. De uitkomsten zijn nog niet bekend.
Samen leren
- Hoe voorkomen we dat we in Nederland steeds opnieuw het wiel uitvinden?
Transform: Door dit soort feedbackloops met elkaar te organiseren: elk jaar inzichten ophalen en terugkoppelen. Volledig voorkomen zal nooit lukken. Dat hoort bij een transitie. We vangen zo veel mogelijk op. Deel daarom je ervaringen en verhaal met Transform.
Meer informatie
Meer over de Deep Dive Decentraal lees je in:
Wil je op de hoogte blijven van bijeenkomsten en publicaties van Transform? Meld je dan aan voor het netwerk via de website van Transform.
Heb je vragen of input voor het actieonderzoek van dit jaar? Mail dan naar info@transform.nl.