De manier waarop we energie gebruiken verandert snel. Waar we nu nog sterk leunen op aardgas, verschuift het systeem langzaam naar duurzame bronnen. Daarbij spelen gassen zoals groen gas en waterstof een belangrijke rol. Deze veranderingen hebben gevolgen voor de manier waarop energie wordt opgewekt, vervoerd en opgeslagen, en voor de ruimte die daarvoor nodig is.
Bron: Energie Beheer Nederland
Rol van gassen in het huidige energiesysteem
Het huidige energiesysteem is nog sterk afhankelijk van olie en aardgas. Ongeveer 1/3 van alle energie die we gebruiken komt uit aardgas. Een groot deel van aardgas en olie wordt geïmporteerd uit andere landen.
Aardgas wordt daarnaast in grote hoeveelheden onder de grond vervoerd via het bestaande gasnet. Dit laat zien dat er een grote opgave ligt voor de toekomst. We gaan aardgas grotendeels vervangen door elektriciteit die lokaal wordt opgewekt. Een deel blijft mogelijk bestaan in de vorm van duurzame gassen, zoals groen gas en waterstof.
Dit heeft gevolgen voor de ruimte:
- Elektriciteit vraagt ruimte voor opwek, zoals windmolens en zonneparken, en voor netwerken
- Duurzame gassen vragen ruimte voor transport en soms nieuwe infrastructuur
De vraag is hoe het in de toekomst wordt ingericht. Wordt het gasnet volledig vervangen door elektriciteit? Of blijft een deel van het gasnet bestaan naast nieuwe systemen?
Groen gas
Groen gas heeft een belangrijk voordeel. Het kan via het bestaande aardgasnet worden vervoerd en werkt in bestaande apparaten. Daardoor is de overstap makkelijker en goedkoper.
Er is wel een beperking. Er kan maar een beperkte hoeveelheid groen gas worden geproduceerd. Dit komt doordat er maar een beperkte hoeveelheid biomassa beschikbaar is. Meerdere sectoren willen dit gebruiken. Daarom wordt groen gas vooral ingezet op plekken waar weinig alternatieven zijn. Bijvoorbeeld bij piekmomenten in de warmtevraag.
Waterstof
Waterstof krijgt een eigen rol in het toekomstige energiesysteem. Het maken van groene waterstof kost veel elektriciteit. Daarbij gaat ook energie verloren. Daardoor is het een relatief dure energiedrager.
Waterstof wordt daarom vooral gebruikt:
- in de industrie, voor processen met zeer hoge temperaturen
- in de logistiek
- als opslag van energie over langere tijd, bijvoorbeeld van zomer naar winter
Ruimte voor waterstofinfrastructuur
Waterstof vraagt ruimte, zowel onder als boven de grond. Onder de grond zijn leidingen nodig om waterstof te vervoeren. Ook zijn afsluiterstations nodig langs de leidingen. Boven de grond is ruimte nodig voor productie en opslag. Bijvoorbeeld installaties zoals elektrolysers (die elektriciteit omzetten in waterstof) en koppeling met windparken.
Hoe komt waterstofinfrastructuur tot stand?
De ontwikkeling van waterstofinfrastructuur gebeurt in 2 stappen.
Stap 1: Energievisie en planning
De overheid start met een energievisie. Hierin wordt gekeken naar de energievraag van de industrie en de bestaande infrastructuur. Als waterstof kansrijk is, wordt dit opgenomen in de omgevingsvisie. Zo kan de ruimte tijdig worden gereserveerd voor leidingen, installaties en stations.
Stap 2: Onderzoek en eerste afspraken
Daarna volgt een haalbaarheidsonderzoek. Hierin wordt gekeken naar capaciteit, druk en hoeveel waterstof nodig is. Op basis hiervan start de overheid gesprekken met Gasunie.
Dit begint met:
- een NDA (Non-Disclosure Agreement): een afspraak over vertrouwelijke informatie
- een EOI (Expression of Interest): een officiële interesseverklaring
Bron: Gasunie
2 soorten partijen in het proces
Valve party (overheid of regio als investeerder)
Soms wil de overheid meefinancieren in de infrastructuur. Dan is zij een Valve party.
Het proces verloopt dan als volgt:
- VSA (Valve Study Agreement): onderzoek naar haalbaarheid
- VIA (Valve Investment Agreement): afspraken over investering
- VA (Valve Agreement): definitieve afspraken over rol en bijdrage
Connected party (industrie)
Industriële bedrijven die willen aansluiten, zijn Connected party.
Zij doorlopen ook een proces:
- CSA (Connection Study Agreement): onderzoek naar aansluiting
- IA (Investment Agreement): afspraken over kosten
- CA (Connection Agreement): contract voor aansluiting
Als partijen waterstof willen transporteren via het net, sluiten zij ook een TA (Transport Agreement).
Belangrijk knelpunt: investeringen
In de praktijk is geld vaak de grootste uitdaging. Er zijn 2 onzekerheden:
- Hoe beschikbaar en betaalbaar waterstof wordt
- Of de infrastructuur er op tijd komt
Dit leidt tot een kip-en-ei-probleem. Bedrijven investeren pas als ze zekerheid hebben over levering. Netbeheerders investeren pas als er zekerheid is over afname.
Rol van de overheid
De overheid kan helpen om dit probleem op te lossen. Dat kan door:
- afspraken tussen bedrijven te stimuleren over afname
- zelf als eerste klant op te treden (launching customer)
- vroeg mee te investeren als Valve party
Zo kan de overheid helpen om de businesscase rond te krijgen en de ontwikkeling van waterstofinfrastructuur op gang te brengen.