De planning van het elektriciteitsnet

Het elektriciteitsnet speelt een belangrijke rol in de energietransitie. Om ervoor te zorgen dat er ook in de toekomst voldoende capaciteit beschikbaar is, maken netbeheerders plannen voor uitbreiding van het net. Dit proces verloopt traditioneel anders dan ruimtelijke planning. Daarom is basiskennis van de werkwijze van netbeheerders belangrijk voor goede energieplanologie.

Hoe plannen netbeheerders uitbreidingen van het net?

Netbeheerders doorlopen bij uitbreidingsinvesteringen in grote lijnen 5 stappen.

Stap 1: Toekomstige vraag bepalen

Netbeheerders kijken vooruit naar 2050. Hiervoor gebruiken zij toekomstscenario’s. Deze scenario’s beschrijven mogelijke ontwikkelingen in het energiesysteem, maar ook in de economie, technologie en geopolitiek. De informatie uit deze scenario’s wordt aangevuld met gegevens van klanten, sectorale plannen en prognoses. Op basis daarvan maken netbeheerders een inschatting van de toekomstige vraag naar elektriciteit en de verwachte piekbelasting.

Stap 2: Benodigde netcapaciteit bepalen

Vervolgens wordt de verwachte elektriciteitsvraag per gebied uitgewerkt. Ook vragen netbeheerders klanten naar hun toekomstige energiebehoefte. Daarna wordt gekeken wat deze ontwikkeling betekent voor de piekbelasting in een gebied en of de bestaande infrastructuur voldoende capaciteit heeft. Zo wordt duidelijk waar uitbreiding van het net nodig is.

Stap 3: Risico’s in kaart brengen

Op basis van deze inzichten maken netbeheerders een risicobeoordeling per station. Daarbij kijken zij naar de kans op problemen in de energievoorziening en naar de gevolgen daarvan voor gebruikers. Zowel de kans als de impact van een mogelijke storing worden meegenomen. Ook maatschappelijke belangen spelen een rol. Provincies wijzen via het pMIEK  projecten aan die belangrijk zijn voor de samenleving. Deze projecten krijgen daardoor een zwaarder gewicht in de afweging.

Stap 4: Maatregelen bepalen

Op basis van de risicobeoordeling maken netbeheerders plannen voor uitbreiding van bestaande stations of de aanleg van nieuwe infrastructuur. Naast uitbreiding van het net zetten netbeheerders en overheden ook steeds meer in op flexibiliteitsoplossingen. Deze oplossingen kunnen knelpunten tijdelijk uitstellen of overbruggen. In de toekomst zal flexibiliteit een blijvende rol spelen om de vraag naar netcapaciteit te beperken.

Er zijn daarbij 2 soorten plannen:

• Masterplan of netvisie: hierin staat waar uitbreiding van het net het meest logisch is
• Investeringsplan: hierin staat wanneer de uitbreiding wordt uitgevoerd

Stap 5: Prioriteren van investeringen

Tot slot bepalen netbeheerders welke projecten als eerste worden uitgevoerd. Dit gebeurt op basis van risico’s, beschikbare middelen en uitvoerbaarheid. In een ideale situatie, met voldoende geld, personeel, materialen en ruimte, zou een netbeheerder investeren voordat een risico ontstaat. In de praktijk is dat vaak niet mogelijk. Tekorten aan personeel, materialen, financiële middelen en ruimte zorgen ervoor dat netbeheerders soms meer risico moeten accepteren en keuzes moeten maken in de volgorde van investeringen.

Grootste uitdagingen bij de planning van het elektriciteitsnet

De planning van het elektriciteitsnet kent verschillende onzekerheden. Vooral in deze periode van energietransitie spelen 3 uitdagingen een belangrijke rol.

1. Scenario: hoe ziet het energiesysteem eruit?

Niemand weet precies hoe het energiesysteem er in 2050 uitziet. Scenario’s helpen om vooruit te kijken, maar blijven inschattingen. Onverwachte ontwikkelingen kunnen ervoor zorgen dat de werkelijkheid anders uitpakt.

2. Spreiding: waar wordt energie gebruikt?

Netbeheerders plannen op basis van verwachte ontwikkelingen. Die verwachtingen sluiten niet altijd aan op ruimtelijke plannen. Zo kan een netbeheerder rekening houden met een toekomstige elektriciteitsvraag van een datacenter, terwijl een gemeente juist besluit geen ruimte te bieden aan datacenters. Dit soort verschillen kan leiden tot verkeerde investeringen of vertragingen.

3. Profiel: wanneer wordt energie gebruikt?

Ook het moment waarop energie wordt gebruikt, is onzeker. Het doel is om energieverbruik beter te spreiden en pieken te verminderen. Hoe succesvol dat lukt, hangt af van veel factoren. Bijvoorbeeld van nieuwe technologieën, prijsprikkels, flexibiliteitsdiensten en het gedrag van gebruikers.

De belofte van energieplanologie

Juist omdat er onzekerheden zijn over de toekomstige energievraag, de locatie van ontwikkelingen en het gebruik van energie, is een goede samenwerking tussen netbeheerders en overheden belangrijk. Energieplanologie helpt om keuzes over energie en ruimte beter op elkaar af te stemmen. Zo kunnen investeringen doelmatiger worden uitgevoerd en sluit de energie-infrastructuur beter aan op de ontwikkeling van gebieden.

Door planning van ruimte en energie met elkaar te integreren is het mogelijk om: