Elektrificatie als belangrijkste route in de energietransitie
De energietransitie is nodig om klimaatdoelen te halen en minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen zoals olie en gas. Die afhankelijkheid is minder zeker geworden. Dat komt door gebeurtenissen zoals de aardbevingen in Groningen en geopolitieke spanningen.
Toekomst van het energiesysteem
In het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) staat hoe Nederland een klimaatneutraal energiesysteem wil bouwen. Elektriciteit wordt hierin de belangrijkste energiebron, aangevuld met warmte, groen gas, biogas en waterstof. Naar verwachting bestaat 50 tot 70 % van ons energiegebruik uit elektriciteit.
Het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) laat zien hoe de energie-infrastructuur in Nederland eruit kan zien. Dit programma helpt om energie en ruimte beter op elkaar af te stemmen.
Momenteel wordt er gewerkt aan een 2e versie van het NPE en het PEH.
Overzicht inzet per drager en 5 richtinggevende keuzes uit het Nationaal Plan Energiesysteem
Elektrificatie in de praktijk
In de praktijk is elektrificatie nu de belangrijkste manier om te verduurzamen. Andere oplossingen, zoals waterstof en warmte, groeien nog minder snel.
De vraag naar elektriciteit stijgt door verschillende ontwikkelingen:
- Elektrische auto’s worden vaker gebruikt, vooral in gebieden met hogere inkomens en veel parkeerruimte
- Meerdere veranderingen komen samen in één gebied, zoals verduurzaming van vrachtverkeer, luchtvaart en glastuinbouw
- In sommige regio’s groeit de duurzame energieopwek sterk, zoals in de Achterhoek
Het gebruik van elektriciteit wisselt sterk
De vraag naar elektriciteit is niet altijd hetzelfde. Overdag is de vraag hoog. Mensen laden hun auto op, koken en verwarmen hun huis. Bedrijven gebruiken dan ook veel stroom.
In de nacht en het weekend is de vraag lager. In de winter is de vraag hoger door verwarming. In de zomer wordt juist veel zonne-energie teruggeleverd aan het net.
Voorbeeld van een dagprofiel voor elektriciteit
Piekbelasting en netcongestie
Het elektriciteitsnet wordt ontworpen voor piekmomenten. Netcongestie ontstaat wanneer de vraag naar transport van elektriciteit sneller groeit dan het net kan worden uitgebreid. Het bouwen van nieuwe netten duurt lang. Een nieuw hoogspanningsstation kan al snel 10 jaar duren.
Uitbreiding gaat niet snel genoeg
Netbeheerders bouwen het net steeds verder uit. Toch gaat dat niet snel genoeg.
Dat komt door:
- te weinig ruimte;
- onduidelijke toekomstige vraag;
- lange vergunningprocedures;
- tekort aan personeel.
Daardoor blijft de uitbreiding achter op de groei van de vraag.
Overgang van centraal elektriciteitssysteem naar een meer decentraal elektriciteitssysteem.
Het energiesysteem wordt steeds meer lokaal, met eigen opwek en opslag. Maar het net is hier nog niet goed op ingericht. Vraag, productie en transport zijn nog niet goed op elkaar afgestemd.
Grote gevolgen voor economie en samenleving
In veel delen van Nederland is het elektriciteitsnet vol. Dat heeft grote gevolgen. Nieuwe woningen en bedrijven kunnen niet altijd worden aangesloten. Ook de economie en woningbouw lopen vertraging op.
Daarnaast worden klimaatdoelen moeilijker te halen. Ook blijft de afhankelijkheid van buitenlandse energie bestaan. De kosten van het energiesysteem kunnen daardoor stijgen.
Lange wachttijden voor aansluiting
Eind 2025 stonden duizenden aanvragen op een wachtlijst:
- meer dan 15.000 aanvragen voor stroomgebruik;
- bijna 9.000 aanvragen voor teruglevering.
In sommige regio’s, zoals Flevoland, Gelderland en Utrecht (de FGU-regio), dreigt zelfs een tijdelijke stop op nieuwe aansluitingen.
Capaciteitskaart Nederland
Vanaf 1 juli 2026 moeten ook kleine gebruikers zich melden op de wachtlijst. De toezichthouder ACM heeft een nieuwe regel ingevoerd. Projecten die het net helpen verbeteren krijgen voorrang. Daarna volgen bijvoorbeeld woningbouw en ziekenhuizen.
Netcongestie vraagt om een bredere verandering
Netcongestie is niet alleen een technisch probleem. Het raakt de hele samenleving. Daarom is ook een maatschappelijke verandering nodig.
Dat betekent:
- Overheden sturen sterker op ruimte en energie
- Netbeheerders bouwen niet alleen, maar ontwerpen ook het toekomstige net
- Bedrijven passen hun energiegebruik aan, bijvoorbeeld door stroom te gebruiken wanneer die beschikbaar is
- Het Rijk stuurt met regels en prijsprikkels
Netcongestie bepaalt steeds meer of woningbouw, economie en verduurzaming mogelijk zijn. Het is daarmee een belangrijke factor voor de toekomst van Nederland.