Webinar: Opbrengsten uit Deepdive Decentraal van Transform
Aan deze lesdag ging een webinar vooraf. Transform presenteerde daarin de inzichten uit de Deepdive Decentraal. Experts uit verschillende hoeken van de energietransitie werkten hierin samen aan decentrale oplossingen voor het energiesysteem.
De opbrengsten zijn te vinden in de Rapportage Deepdive Decentraal 2026. In het webinar werden de belangrijkste inzichten uit deze deepdive gedeeld.
De lesdag: van praktijkervaring naar decentrale oplossingen
De lesdag zelf bestond uit 3 inhoudelijke blokken:
Blok 1: Waar botsen ruimte en energie in de eigen praktijk?
In de ochtend reflecteerden de deelnemers op de zomeropdracht die zij hadden voorbereid. Tijdens de zomerperiode kozen zij één specifiek moment uit hun dagelijks werk waarin ruimte en energie met elkaar botsten.
De gekozen voorbeelden liepen sterk uiteen. Soms stonden concrete, lokale projecten centraal, zoals het delen van energie door bedrijven en coöperaties of het renoveren van een middenspanningsruimte. Andere voorbeelden gingen over meer strategische vraagstukken, zoals het herzien van provinciaal omgevingsbeleid of het toepassen van een nieuw prioriteringskader.
Veel deelnemers gaven aan dat zij hebben geprobeerd om meer bewustzijn te creëren rond hun gekozen vraagstuk. Bijvoorbeeld door het eerder betrekken van ruimtelijke planners, vastgoedontwikkelaars of een andere afdeling van de netbeheerder bij besluitvormingsprocessen. Eerder met elkaar in gesprek gaan, leverde volgens de deelnemers een beter begrip op van elkaars denkpatronen.
Een andere les die werd gedeeld, is dat het niet altijd mogelijk is om een huidig probleem direct op te lossen. Soms vraagt een vraagstuk juist om een nieuwe blik op ontwikkelingen op de langere termijn. Het uitvoeren van maatwerk bij de inpassing van energie-infrastructuur in de fysieke leefomgeving bleek volgens sommige deelnemers, anders dan verwacht, niet duurder te zijn dan de standaard werkwijze.
Blok 2: Energie voor Arnhem
Marion Visser van de gemeente Arnhem presenteerde de aanpak Energie voor Arnhem. Aanleidingen voor deze aanpak zijn de klimaatdoelstellingen, netcongestie, energieafhankelijkheid en nieuwe wetgeving. Daarnaast speelt energieongelijkheid. Zonder ingrijpen investeren inwoners die het zich kunnen veroorloven individueel in verduurzaming, terwijl anderen afhankelijk blijven van fossiele brandstoffen.
Arnhem kiest er daarom voor om niet alleen nieuwe energie-infrastructuur in te passen, maar actief te sturen op energie. Dat kan niet vanuit de Energiewet, maar wel vanuit de Omgevingswet.
De gemeente werkt de lijn uit van omgevingsvisie naar omgevingsprogramma, gebiedsenergieplan en omgevingsplan. De gemeenteraad stelde het koersdocument Energie vast in november 2025. Het Omgevingsprogramma Energie werd in januari 2026 voorlopig vastgesteld door het college.
Marion Visser liet zien wat deze aanpak concreet oplevert:
- Interne bewustwording via gesprekken met collega's over netcongestie en netbewust bouwen.
- Een gezamenlijke gebiedsuitwerking met Alliander, waarin 2 toekomstscenario's zijn doorgerekend. Hieruit blijkt dat maximaal isoleren, slim laden en het managen van flexibiliteit de noodzaak tot netverzwaring fors kunnen beperken.
- Gebiedsvoorbeelden, zoals de nieuwbouwwijk Rijnpark. Hier is een intentieovereenkomst getekend met Liander over een buurtbudget. De bedoeling is om te bouwen met 30 kWh/m2/jr in plaats van 55 kWh/m2/jr.
- Maximale inzet op de aanleg van warmtenetten en de inzet van duurzame warmtebronnen.
Blok 3: Het verborgen vermogen van decentraal
Na de lunch verzorgde Transform een toelichting op de uitkomsten van de Deepdive Decentraal 2026. De rode draad: partijen die lokaal met decentrale oplossingen aan de slag gaan, lopen vast op regels, contracten, financieringsstromen en businesscases die niet op hun oplossingen zijn toegesneden. Alleen pleisters plakken is niet genoeg. Er moet onder de motorkap van het energiesysteem worden gesleuteld.
De deelnemers gingen daarna in gemengde groepen aan de slag met een casus uit hun eigen praktijk. Zij analyseerden deze aan de hand van 3 thema's:
- de integraliteit tussen wonen, werken, verplaatsen en energie;
- de wisselwerking tussen schaalniveaus;
- de behoefte aan en beschikbaarheid van data.
Een aantal conclusies vanuit de zaal waren:
- Lokaal is veel mogelijk. Op bedrijventerreinen en bij mensen thuis zijn veel kansen om slimmer met het net om te gaan, energie op te wekken en energie goed op te slaan. De provincie en het Rijk kunnen niet al deze kansen benutten. Hun focus ligt op de grote bedrijventerreinen en opgaven. Het lokale systeem slim inrichten begint dus bij bewoners, bedrijven en de gemeente.
- Hoewel de opgave vaak lokaal begint, zijn voor de uitvoering alle schaalniveaus nodig: van bedrijventerrein en gemeente tot provincie, netbeheerder en Rijk. Dit stakeholderveld is complex en vraagt veel van gemeenten. Zij zijn vaak de aangewezen partij om stakeholders met verschillende belangen, rollen en verantwoordelijkheden bij elkaar te brengen.
- De uitdaging is niet alleen technisch, maar vooral organisatorisch. Hoe krijg je alle betrokken partijen mee in een gezamenlijke aanpak?
Samenwerken binnen en buiten de organisatie
De lesdag liet zien dat decentrale oplossingen niet alleen vragen om technische kennis, maar ook om een andere manier van samenwerken. Veel kansen liggen lokaal, maar om die kansen te benutten zijn verschillende partijen en schaalniveaus nodig.
Juist daarom is het belangrijk om binnen de eigen organisatie én met andere partijen vroegtijdig samen te werken. Door verschillende perspectieven, belangen en kennis bij elkaar te brengen, ontstaat meer ruimte om decentrale oplossingen onderdeel te maken van het energiesysteem van de toekomst.