Noord-Brabant oefent met uitvoeringsplannen voor duurzame wijken

Noord-Brabantse gemeenten werken samen met de provincie aan uitvoeringsplannen voor 9 wijken en dorpen. Dit gebeurt binnen het programma SIE2 (Sociale Innovatie Energietransitie). Het doel is om oplossingen te vinden die passen bij de buurt, betaalbaar zijn en kunnen rekenen op draagvlak van inwoners.

De provincie doet al sinds 2017 ervaring op met het betrekken van inwoners bij de energietransitie. In de eerste fase van het programma (SIE1) draaide het om pilots voor warmte, duurzame opwek en mobiliteit. Sinds 2022 is de aanpak gebiedsgericht. Daarbij wordt gekeken hoe verschillende opgaven elkaar beïnvloeden, welke keuzes nodig zijn en hoe inwoners hierbij kunnen meedenken.

“Krijgen mensen die later op een warmtepomp overstappen nog wel stroom?” 

“Inwoners denken en doen mee. Wat betekent een warmtenet voor hun energierekening? En als de keuze valt op all electric, is er dan genoeg ruimte op het elektriciteitsnet? Dat zijn vragen waarbij de systeemwereld en de leefwereld samenkomen,” zegt Willem de Graaff, teamleider Energie bij de provincie Noord-Brabant.

Nog veel onzekerheid

SIE2 is niet alleen bedoeld om voor de 9 wijken en dorpen de beste aanpak te vinden. De uitvoeringsstrategieën moeten straks ook bruikbaar zijn voor andere gemeenten.

Toch is het nog te vroeg om definitieve systeemkeuzes te maken. Er is nog veel onzeker over netcongestie. En over de mogelijkheden, risico’s en kosten van warmtenetten. “Tegelijk ziet iedereen dat we tempo moeten maken,” zegt programmacoördinator Martijn Messing.

Goede investeringskeuzes maken

Snelheid is belangrijk, omdat individuele keuzes invloed hebben op de mogelijkheden voor een hele wijk. Dat geldt voor de energievoorziening én voor de inrichting van de ruimte.

Martijn noemt als voorbeeld een woningcorporatie die 22% van de woningen in een wijk heeft geïsoleerd tot niveau A+. Dat is een goede investering. Tegelijk wordt een warmtenet met hoge temperatuur hierdoor minder rendabel. Tempo, techniek en samenwerking hangen dus nauw met elkaar samen.

“Samenwerken met inwoners en andere betrokken partijen is belangrijk. Zij hebben goede informatie nodig om de juiste investeringskeuzes te maken. Bijvoorbeeld over isolatie, een hybride warmtepomp of het tijdelijk huren van een cv-ketel als er later een warmtenet komt,” zegt Martijn.

“Ga een langdurige samenwerking aan met inwoners” 

Het betrekken van inwoners blijkt niet eenvoudig. Sommige gemeenten zijn gestopt met bewonersavonden over technische systeemkeuzes, omdat deze gesprekken voor veel mensen moeilijk te volgen zijn.

Wat werkt dan wel? “In de lokale gemeenschap zit veel initiatief,” zegt Martijn. “De kunst is om te ontdekken wat inwoners en ondernemers in een plaats als Zundert of Waspik nodig hebben. Gemeenten die langdurig investeren in het contact met inwoners, zien dat er veel ontstaat. Denk aan straatacties en buren die elkaar helpen.”

Gemeenten hebben voldoende middelen nodig

Deze manier van werken vraagt een lange adem én voldoende inzet van gemeenten. Het kabinet stelt hiervoor tot 2040 CDOKE-middelen beschikbaar. Met deze tijdelijke regeling ondersteunt het kabinet provincies en gemeenten bij de uitvoering van hun klimaat- en energiedoelen. Bijvoorbeeld door extra personeel aan te nemen of externe expertise in te huren. Toch komt dit geld niet altijd direct beschikbaar voor de energietransitie. In sommige gemeenten is het opgenomen in de algemene reserve, waardoor het eerst intern moet worden vrijgemaakt.

Ook ongelijkheid speelt een rol. “Mensen met voldoende geld en kennis kunnen vaak makkelijker keuzes maken die bij hun situatie passen. Anderen hebben die mogelijkheden niet. Daarnaast zorgen de hoge energieprijzen ervoor dat sommige inwoners in de knel komen. Daarom is samenwerking tussen energie en het sociaal domein belangrijk,” zegt Martijn.

Data helpt bij betere keuzes

De uitvoeringsstrategieën maken met data inzichtelijk wat nodig is voor een toekomstbestendige aanpak. Zo blijkt uit de proefwijk in Veldhoven dat er geen geschikte warmtebron beschikbaar is. Tegelijk is volledig elektrisch verwarmen ook lastig. Bij 44% van de jaren 70-woningen ontbreekt een 3-fasenaansluiting die nodig is voor een warmtepomp. En extra netcapaciteit komt pas na 2035 beschikbaar.

Uit een prijsanalyse blijkt bovendien dat huishoudens die niet van het gas af kunnen, straks ongeveer € 1.300 per jaar meer kwijt zijn dan buurtgenoten met een warmtepomp. “Deze inzichten laten zien welke problemen we samen moeten oplossen,” zegt Willem.