Energie krijgt een plek in de Energieatlas van Arnhem

“We zochten een manier om energie beter te laten landen in ruimtelijke ontwikkelingen,” vertelt projectleider Marion Visser van de gemeente Arnhem. De adviseurs van Duurzaamheid kregen vanuit verschillende afdelingen veel vragen over energie. Daar konden zij niet altijd een goed antwoord op geven.

Marion: “Het is normaal dat we aan het begin van gebiedsontwikkelingen rekening houden met parkeren, groen en externe veiligheid. Dat wilden we ook voor warmte en elektriciteit. Met een kaart die energiedata ontsluit, kunnen we energie meenemen als basis voor wonen, mobiliteit en economie.”

“De Energieatlas is van alle afdelingen” 

CE Delft, gespecialiseerd in duurzaamheidsonderzoek, data en kaarten, hielp bij het maken van de Energieatlas. Dat begon met onderzoek naar wat de gemeente nodig had. Onderzoeker Frederique de Groen: “Er bleek veel behoefte te zijn aan informatie, feiten en cijfers.”

CE Delft organiseerde werksessies met collega’s van verschillende betrokken afdelingen. Medewerkers van wonen, mobiliteit, economie, omgevingsvisie, duurzaamheid en GIS-specialisten bepaalden samen welke informatie zij nodig hadden.

“Die samenwerking is minder vanzelfsprekend dan het lijkt,” zegt Margreet van der Woude, senior-adviseur bij CE Delft. “Het mooie is dat de Energieatlas zo van alle afdelingen is en niet alleen van Duurzaamheid. Dat is belangrijk om keuzes te maken en afspraken te maken over de impact van die keuzes.”

Volgens Margreet werkt dit in Arnhem goed omdat de Omgevingsvisie op orde is, er een goede cultuur van samenwerken is en het belang van data wordt gezien.

Inzicht in het energiesysteem

In de Energieatlas laat een klik op een locatie zowel de bestaande situatie als toekomstplannen zien. De kaart combineert gemeentelijke data met openbare data en data van partners, zoals de netbeheerder, het waterbedrijf en warmtebedrijven.

Zo vinden verschillende afdelingen informatie over energie op één plek. Dat is belangrijk bij het verduurzamen van wijken en bedrijventerreinen en bij het vanaf het begin meenemen van energie in gebiedsontwikkelingen.

De data geven ook inzicht in de ruimte die nodig is voor energie-infrastructuur, zowel ondergronds als bovengronds. Denk aan netverzwaring en collectieve warmte.

Lokale energiesystemen

De gemeente Arnhem werkt met een energieprogramma waarin de nadruk ligt op lokale energiesystemen. De komende 10 jaar krijgen 17 gebiedsenergieplannen vorm. In 3 wijken is de gemeente al begonnen.

“Met bewoners en ondernemers zoeken we naar oplossingen die op draagvlak kunnen rekenen. Voor warmte, isolatie, mobiliteit, laadpleinen en meer. Door werk met werk te maken, voorkomen we dat de straten telkens opnieuw open moeten,” zegt Marion.

In de verkenningsfase van een gebiedsenergieplan wordt met data uit de Energieatlas een energiebeeld gemaakt. Andersom wordt informatie over wat is uitgevoerd weer als nieuwe kaartlaag aan de Energieatlas toegevoegd.

“Collega’s die meewerkten zijn ambassadeurs van de Energieatlas” 

Werken met de Energieatlas is inmiddels goed ingeburgerd. Marion ging samen met 3 collega’s langs verschillende afdelingen als de ‘Energy Sisters’. In deze roadshow namen ze collega’s mee in netcongestie, netbewust bouwen, ervaringen uit recente gebiedsontwikkelingen, een toolbox voor energieplanologie en de Energieatlas.

Marion: “Collega’s die aan de atlas meewerkten, konden ons als ambassadeurs bijvallen.” Zo komt het ontwerpen met energie en het reserveren van ruimte voor energie-infrastructuur steeds beter in beeld.

Ook een negatieve ervaring heeft bijgedragen aan het energiebewustzijn van de gemeente. “Een flinke misser met de verbouwing van ons Stadstheater draagt daar ook aan bij. In het eerste plan was energie niet goed meegenomen. Dat veroorzaakte een vertraging van 2 jaar. Dat wil niemand nog eens meemaken,” zegt Marion.

GIS-specialist is succesfactor

CE Delft blijft de komende 5 jaar betrokken bij de Energieatlas. Frederique en haar collega’s houden de openbare data actueel.

Een belangrijke succesfactor is volgens Frederique de intensieve samenwerking met gemeentelijk GIS- en dataspecialist Paul Getz. Hij zorgt ervoor dat de data binnen de gemeente actueel blijven. Frederique: “De kracht zit in de integrale samenwerking: het op orde brengen, beheren en toepassen van data, zoals andere ruimtelijke afdelingen dat al doen. Je moet niet onderschatten wat er op gemeenten afkomt.”

Is een Energieatlas ook voor andere gemeenten interessant? “Ja,’”zegt Frederique stellig. “Maar je moet er wel klaar voor zijn. Je hebt een GIS-specialist nodig, bereidheid om samen te werken en je moet het nut van data zien. Netcongestie is een belangrijke aanleiding om een Energieatlas te maken.”

Trots op het resultaat

Marion is trots op wat de gemeente samen met haar partners heeft gemaakt en op het effect ervan. “Steeds meer mensen werken ermee. Ik heb een collega die bij ruimtelijke ontwikkelingen adviseert over energie. Zij heeft de Energieatlas altijd bij zich op een groot scherm of een map table. Ze vertelt dan wat er al is, wat ontbreekt en wat nog onderzocht moet worden.”