De wereld van energieplanologie

Energie als nieuw ordenend principe in de ruimtelijke puzzel

Een tijdje geleden was ik met een paar collega’s van netbeheerder Liander op bezoek bij een steenfabriek, gelegen in de prachtige uiterwaarden onder Zevenaar (het Gelders Eiland). Een bevlogen innovatiemanager vertelde over de verduurzamingsroutes die zij momenteel verkennen. Nu worden de bakstenen nog gebakken op aardgas, maar hoe gaat dat straks? Met waterstof? Of toch met elektriciteit?

En wat betekent dat voor het nu al overbelaste elektriciteitsnet, de circa 20.000 woningen in de regio die ook van het aardgas af moeten en de omliggende tuinders? En is er überhaupt wel een toekomst voor de keramische industrie in dit kwetsbare gebied? Welkom in de wereld van Energieplanologie!

Ingewikkelde puzzel

De boodschap van de innovatiemanager was helder: vertel ons waar we wel en niet op kunnen rekenen. Dat is echter allesbehalve eenvoudig. Voor de verspreid gelegen steenfabrieken zijn mogelijk twee aftakkingen van de toekomstige waterstofbackbone nodig. Aangezien energie schaars is, zal de aanwezigheid daarvan ook andere vormen van bedrijvigheid aantrekken. Maar op welke locaties moeten die bedrijven zich vestigen?

Tel daarbij op dat het om een kwetsbaar, buitendijks gebied gaat (deels Natura 2000), en de vraag dringt zich op of bedrijven niet beter geclusterd kunnen worden op één robuuste locatie, dicht bij de waterstofbackbone. Dat zou verplaatsing van bedrijven betekenen, met hoge kosten en grote consequenties. Dan toch maar waterstof aanvoeren over de rivier? En is er straks überhaupt voldoende betaalbare waterstof beschikbaar?

Het alternatief, het bouwen van nieuwe elektriciteitsstations, is eveneens een grote uitdaging. De fysieke ruimte is schaars, ontwikkelingen concurreren met elkaar en er moet rekening worden gehouden met beperkingen zoals stikstofruimte. Kortom: het is een complexe ruimtelijke puzzel, waarbij meerdere overheden en stakeholders betrokken zijn.

Andere aanpak nodig

Dit voorbeeld laat zien dat een nieuwe aanpak noodzakelijk is. Een aanpak waarbij keuzes voor het toekomstige energiesysteem niet los kunnen worden gezien van andere ruimtelijke keuzes. Energie is schaars geworden en daarmee in toenemende mate bepalend voor wat er wel en niet mogelijk is in een gebied. Met andere woorden: energie wordt een ordenend principe in de ruimtelijke ordening.

Dat vraagt om een andere mindset bij overheden en netbeheerders en vereist dat energiestrategen en ruimtelijke strategen elkaar nóg beter weten te vinden en elkaars taal leren spreken. De opleiding Energieplanologie, die dit jaar voor de 2e keer wordt georganiseerd, draagt daaraan bij.

Nieuw vakgebied: Energieplanologie

Tijdens de opleiding verkennen we gezamenlijk wat er allemaal komt kijken bij dit nieuwe vakgebied, waaronder:

• de keuzes die nodig zijn voor het toekomstige energiesysteem en hoe deze via integraal programmeren tot stand komen, op alle bestuurlijke schaalniveaus en in samenhang;
• de rol van sectorale verduurzamingsroutes (industrie, gebouwde omgeving, enzovoort) en de verschillende energiemodaliteiten (elektriciteit, warmte, duurzame gassen);
• de ruimtelijke impact van systeemkeuzes en de relatie met andere ruimtelijke ontwikkelingen en -restricties;
• sturingsmogelijkheden met instrumenten uit de Omgevingswet en de doorwerking van besluiten in de investeringsplannen van netbeheerders;
• de manier waarop betrokken partijen zich rond complexe (gebieds)opgaven kunnen organiseren, toewerkend naar resultaten met voldoende bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak.

Verwacht geen kant-en-klare oplossingen of recepten. Dit vakgebied is nieuw en niemand heeft de wijsheid in pacht. Wat we wél doen: actuele kennis delen, met gastsprekers in gesprek gaan over aansprekende casussen én van elkaar leren. Tijdens de opleiding brengen we professionals uit het energie- en ruimtelijk domein letterlijk bij elkaar.

Nieuwsgierig geworden? Meld je aan voor de opleiding

Met het kennis- en leerprogramma Energieplanologie dragen we bij aan de kennisontwikkeling die nodig is om ook op de langere termijn iedereen van energie te voorzien. Van steenfabriek tot buurtbewoner, en met oog voor het bredere maatschappelijke belang.

Geïnteresseerd in de opleiding? Meld je aan via dit inschrijfformulier. Wil je op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief.